خانه / یادداشت / همسویی موزه ها و عمارات قاجاری بوشهر

همسویی موزه ها و عمارات قاجاری بوشهر

گالیا حق پرست – کارشناس میراث فرهنگی

بسیار از تاریخ و قدمت ایران زمین در کتب و نسخ قدیمی نوشته شده و به گوش مخاطبان مشتاق رسیده است ولی مشاهده آثار به جا مانده از ادوار مختلف همچون گورستان ها،تپه ها، قلعه ها، کاروانسرا ها و اشیا مختلف کشف شده گواهی ست بر صدق اصالت این سرزمین کهن. آنچه سبب کشف اسرار گذشتگان است همان کنجکاوی بشر است که سبب شده دل خاک را شکافته و مجهولات قرون گذشته را رمز گشایی کند و  سبب توسعه ،گسترش موزه ها از آثار گرانبهای باستانی گردید. از آنجا که موزه ها جایگاهی جهت معرفی و نمایش هنر، فرهنگ ، صنعت و اعتقادات و باورهای مردم است می توان با دیدن اشیا و آثار موجود در موزه سیر ترقی و تنزل اجتماعات گذشته و در کل بازتاب انسان و فعالیت هایش را نیز در آنها مشاهده کرد.همانا ترقی هنر و صنایع در یک دوره نشان از توانایی، رفاه و آسایش اجتماع و برعکس تنزل و رکود نشانه ضعف و ناتوانی جامعه است. دیدن موزه قطعاً هم بر بیننده بی سواد اثر می گذارد و هم بر بیننده اشباع شده از برداشت های بصری ناشی از اشیاء. از این رو است که امروزه محققین، مورخین، هنرمندان، صنعتگران و بالاخص جامعه شناسان موزه را محلی آموزشی می پندارند و برای تحقیق و مطالعه به موزه ها متوسل می شوند. . “رنه مارکوزه” نیز در مقاله ای تحت عنوان ” تبدیل موزه ها به دنیایی در حال دگرگونی ” این مکان را حتی از کلاس درس برتر دانسته است .

در شهر بوشهر اما همچون چندین شهر دیگر شاهد اقدام بسیار ارزنده ای هستیم و آن استفاده از عمارت های قدیمی مرمت شده که خود همانند اشیا موزه بسیار ارزشمند و مهم هستند ، به عنوان جایگاه نمایش فرهنگ یعنی موزه است که بازدید کننده علاوه بر لذت و حس آرامش از دیدن بنا، شاهد اشیا تاریخی گردآوری شده که راوی تاریخ این دیار است نیز باشد .

هر آنکس که اهل این دیار است با بافت قدیم و سبک معماری بوشهر آشناست و هر آنکس که گذری به این بندر داشته قطعا در بافت قدیم آن قدمی زده و از دیدن ابنیه واقع در آن حظ کافی برده است. ابنیه ای که اکثراً  باقی‌مانده از تاجران سرشناس عصر قاجار است و هر کدام گوشه‌هایی از زیبایی معماری قدیم بوشهر را نمایش می‌دهند. بعضی بازسازی شده و بعضی رو به ویرانی‌.

عمارت دهدشتی یکی از همین بناهای تاریخی ارزشمند قاجاری است که توسط خاندان دهدشتی ساخته شده است و چند سالی ست  بنا بر اهمیت وجود مرکزی علمی،آموزشی جهت نگهداری و نمایش ادوات پزشکی بوشهر قدیم به موزه‌ی تاریخ پزشکی تبدیل گردیده است.در اتاق های تو در توی یکی از طبقات این عمارت ۴ طبقه ، کتب،اسناد پزشکی، وسایل و ابزار و ادوات پزشکی و اشیا متعلق به طبیبان شاخص و در کل آثار ارزشمندی از تاریخ پزشکی شمال خلیج فارس با محوریت بوشهر نگهداری می شود. عمده بازدیدکنندگان این موزه نفیس، دانشجویان و کادر پزشکی از سراسر ایران می باشند که با مشاهده این موزه به پیشرفت روز به روز دنیای طبابت  بهتر و ریزبینانه تر می نگرند.

همانطور که ذکر شد موزه محل آثار برجای مانده از یک حضور است و آنرا می توان در موزه مردم شناسی واقع در عمارت طاهری نیز مشاهده کرد. عمارت طاهری نیز از دوره قاجار بر جای مانده و مدتی به دلیل سکونت شهردار آن زمان به عمارت بلدیه تبدیل شد و پس از خریداری این مکان توسط شخصی با نام طاهری عمارت را به نام صاحبش خواندند.این بنای ۱۵ اتاقه رو به دریا می باشد و در آن علاوه بر  مجموعه ای از آثار و اشیا و ابزار ، شیوه زندگی ، آداب و رسوم و اخلاق، احوال فکری مردم گذشته های دور و نزدیک بوشهر به نمایش درآمده است که روایت گر سنتها و تبلور زندگی نسل هایی است که دیر زمانی در این کهن دیارِ پیوند خورده با دریا زیسته اند و اینک آثارشان برای بازدید کننده امروز در این موزه و در این عمارت به نمایش درآمده است.

موزه تجارت دریایی خلیج فارس هم در عمارتی که خود در زمان قاجار تجارتخانه بوده، تاسیس گردیده است.این عمارت بزرگ و زیبا نیز در کنار دریا واقع شده و ملک تاجر بنام “ایرانی” بوده است.در این تجارتخانه با همان سبک معماری خاص بوشهر، علاوه بر عظمت و شکوه بنا، هم اکنون تاریخچه دریا و دریانوردی ایرانیان در خلیج فارس به ویژه بوشهر را از قرون نخستین اسلامی تا به دوران معاصر به نمایش گذاشته است.ابزارآلات ساخت کشتی و اسناد تجار بوشهری بخش عظیمی از این موزه را به خود اختصاص داده است.

و اما موزه ای که که به تازگی بازگشایی شده است و به نوعی می توان آنرا مادر موزه های نواحی جنوبی دانست موزه منطقه ای خلیج فارس است که در عمارت سبزآباد بنیان گذاشته شده است . در حدود یکصد و شصت و هفت سال پیش این عمارت محلی برای کنسولگری انگلیسی ها بود و با الهام از معماری انگلیسی ـ هندی بنا گذاشته شد . تا مدت های مدیدی این عمارت نقش مهمی را در طراحی و عملیاتی نمودن سیاست های دولت انگلستان در منطقه خلیج فارس بر عهده داشته است . اما اینک که این عمارت در سبزآباد به عنوان مکانی برای موزه منطقه ای خلیج فارس انتخاب گردیده است به نوعی هم راوی روزهای رفته بر این دیار است و هم روایت گر زندگی و زمانه مردمان ساحل نشین خلیج فارس از خوزستان گرفته تا بوشهر و هرمزگان و لنگه و قشم و کیش و هرمز . موزه منطقه ای خلیج فارس در زمینی سیزده هکتاری قرار گرفته است که بخش های داخلی موزه از سیزده گالری تشکیل شده است که هر گالری به معرفی گوشه ای از تاریخ خلیج فارس  و چگونگی روند شکل گیری خلیج فارس در دوران مختلف زمین شناسی و سپس پارینه سنگی می پردازد . موزه تخصصی خلیج فارس در عمارت سبزآباد روایت دلکش و جذابی از اقتدار ایران در خلیج فارس در عصر باستان و سپس دوران اسلامی به مخاطبان جستجوگر و پرسشگر القا می کند .

در یک جمع بندی کلی می توان نقش عمارت های تاریخی بوشهر را در پیوند با موزه و موزه داری نقشی بسیار مهم دانست چرا که قدمت تاریخی این بناها در کنار رسالت اصلی موزه ها که بازسازی تاریخ و فرهنگ این دیار است جلوه و جایگاه خاصی به موزه های این شهر داده است و می توان از این ظرفیت ها در راستای احیای هویت قومی و ملی سود فراوان جست و به صورتی گیرا و رسا با ایجاد چنین موزه هایی پیوندی محکم را میان نسل های گذشته و نسل های کنونی برقرارنمود و به زبان دیگر پلی میان گذشته و امروز زد چرا که رسالت موزه ها نیز چنین اقتضایی دارند .

Share in whatsapp «به اشتراک گذاری در واتس آپ»

همچنین ببینید

یادداشتی بر گردشگری دریایی

یادداشتی بر گردشگری دریایی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *